به گفته افکارنیوز،

یکی از آدابی که در مسأله موضوع چگونگیه ایستادن زن‌ها و مرد‌ها در نماز مطرح شده و البته اختلاف نظر‌هایی هم در این باره بیان شده، تقدم ایستادن آقایان بر خانم‌ها در نماز می‌باشد. بعضی از مراجع معظم تقلید حکم به لزوم عقب ایستادن خانم‌ها داده اند.

اما بعضی دیگر از مراجع این حکم را لازم ندانسته و فرموده اند: اگر جلوتر از مرد هم بایستد اشکال ندارد، ولی بهتر هست زن عقب‌تر از مرد بایستد و بعضی دیگر عقب‌تر ایستادن زن از مرد را احتیاط مستحب دانسته اند و بعضی هم جلوتر ایستادن زن و یا مساوی با مرد ایستادن زن را مکروه می‌دانند.

نماز جماعت، فاصله زن و مرد

یکی از موضوعاتی در باب احکام و چرایی ان مورد سؤال و گفتگو قرار دارد این هست که چرا در هنگام نماز، “مرد باید جلوتر از زن بایستد؟ “

در این فرصت بر آن شده ایم برای دانستن این موضوع و نظر علما و مراجع تقلید در این باره مروری داشته باشیم. با ما همراه باشید.

آیةاللَّه وحید: باید بین مرد و زن در حال نماز، حداقل یک وجب فاصله باشد؛ ولى اگر زن برابر مرد یا جلوتر – در کمتر از فاصله ‌اى که ذکر شد بایستد و هر دو با هم وارد نماز شوند، باید نماز را دوباره بخوانند. نماز خواندن در فاصله کمتر از ده ذراع در غیر شهر مکّه مکروه هست.

فقهاء در لزوم و عدم لزوم عقب‌تر ایستادن خانم‌ها از مرد‌ها در نماز اختلاف نظر دارند و لزوم این مسئله مورد اتفاق تمام فقهاء و مراجع تقلید نیست.

بلکه بعضی از مراجع معظم تقلید حکم به لزوم عقب ایستادن خانم‌ها داده اند. اما بعضی دیگر از مراجع این حکم را لازم ندانسته و فرموده اند: اگر جلوتر از مرد هم بایستد اشکال ندارد، ولی بهتر هست زن عقب‌تر از مرد بایستد و بعضی دیگر عقب‌تر ایستادن زن از مرد را احتیاط مستحب دانسته اند و بعضی هم جلوتر ایستادن زن و یا مساوی با مرد ایستادن زن را مکروه می‌دانند. (۱)

در خصوص چرایی و علت این حکم فقهی، توجه به این نکات ضروری هست:

۱. هرچند همه احکام بر اساس مصالح و مفاسد هست؛ و هر حکمی دارای فلسفه و علتی هست؛ ولی بیان و کشف علت تمام جزئیات احکام، کار بسیار مشکلی هست؛ نهایت این که بتوان ضوابط کلی برای احکام بیان نمود؛ که البته کلیت در این جا به معنای اکثری هست که قابل استثناست.

۲. روح و کمال تمام عبادات به حضور قلب و توجه آن، به درگاه ذات حق تعالی می‌باشد، به گونه‌ای که هیچ عبادتی، بدون توجه قلبی، مورد قبول و رحمت ذات حق تعالی واقع نمی‌شود و از اعتبار ساقط هست.

بر همین اساس، شاید آدابی که از سوی نبی خاتم (صلی الله و علیه وآله) و ائمه (علیهم السلام) در خصوص نماز بدست ما رسیده هست، برای محافظت توجه قلبی، در نماز باشد.

۳. نزدیک هم بودن زن و مرد در یک مکان، در حال نماز، با توجه به جذابیت زن برای مرد (حداقل بعض موارد)، مخّل و مضر به توجه قلبی در نماز می‌باشد.

آیا محل ایستادن خانم ‌ها در نماز، باید عقب ‌تر از مرد‌ها باشد؟

آیات عظام امام، بهجت، صافى و نورى: خیر، اگر جلوتر از مرد هم بایستد اشکال ندارد؛ ولى بهتر هست زن عقب ‌تر از مرد بایستد. (۲)

آیةاللَّه تبریزى: باید حداقل بین زن و مرد یک وجب فاصله باشد و با رعایت فاصله، اگر زن هم جلوتر بایستد، نمازش صحیح هست. (۳)

آیةاللَّه خامنه‌ اى: بنا بر احتیاط واجب باید حداقل بین زن و مرد یک وجب فاصله باشد و با رعایت فاصله، اگر زن هم جلوتر بایستد، نمازش صحیح هست. (۴)

 رعایت آن در مسجدالحرام لازم نیست. (۵)

آیات عظام فاضل و مکارم: زن باید عقب‌تر از مرد بایستد؛ وگرنه نماز او باطل هست و فرقى بین محرم و نامحرم نیست. (۶)

آیةاللَّه سیستانى: بنابر احتیاط لازم، زن باید عقب ‌تر از مرد بایستد و فرقى بین محرم و نامحرم نیست. (۷)

و این عقب ایستادن، حداقل به مقداری باشد که جای سجده او برابر جای دو زانوی مرد در حال سجده باشد. در نتیجه اگر زن برابر و هم ردیف و به موازات مرد یا جلوتر از مرد بایستد و با هم وارد نماز شوند یعنی همزمان تکبیرة الاحرام را بگویند،

بنابر احتیاط واجب، هر دو نفر باید نماز را دوباره بخوانند (مگر از مواردی باشد که در انتهاء مسئله خواهد آمد.) و، امّا در صورتی ­که یکی زودتر از دیگری مشغول نماز شود، نماز نفری که دیرتر تکبیرة الاحرام را گفته، بنابر احتیاط واجب، باطل هست و نماز نفر اول که زودتر تکبیرة الاحرام را گفته، در صورتی که بتواند مثلاً در بین نماز، حائلی مانند پرده بین خود و نفر دیگر ایجاد کند یا بیش از چهار متر و نیم از نفر دیگر فاصله بگیرد (۸)

یا اگر مثلاً مرد هست، راه رفته و از زنی که در اثناء نماز، مقابل او مشغول نماز شده، جلوتر بایستد، برای صحیح بودن نمازش باید این کار را انجام دهد و گرنه نماز نفر اول هم، بنابر احتیاط واجب، باطل هست، امّا اگر این کار‌ها امکان پذیر نیست نماز را ادامه می­دهد و در این صورت، نماز نفر اول صحیح هست.

آیةاللَّه خامنه‌ اى: بنا بر احتیاط واجب باید حداقل بین زن و مرد یک وجب فاصله باشد و با رعایت فاصله، اگر زن هم جلوتر بایستد، نمازش صحیح هست و رعایت آن در مسجدالحرام لازم نیست.

اگر مثلاً مرد نماز بخواند و پس از اتمام نماز، متوجّه شود زنی رو به روی او یا هم ردیف او مشغول نماز بوده، نماز مرد صحیح هست، امّا اگر در اثناء نماز متوجّه شود.

در صورتی نمازش صحیح هست که به وظیفه­‌ای که گذشت، عمل نماید؛ و اگر کسی به علّت ندانستن حکم شرعی، مسأله مذکور را رعایت نمی­ کرده، در صورتی­ که در یادگیری مسأله کوتاهی کرده و جاهل مقصّر هست، حکم فردی را دارد که عمداً این حکم را رعایت نکرده هست لذا نمازش، بنابر احتیاط واجب، باطل هست، امّا اگر در یادگیری مسأله هیچ کوتاهی نکرده و جاهل قاصر هست، نماز‌هایی را که در حال جهل قصوری خوانده، صحیح هست و اعاده یا قضای آن لازم نیست.

لازم به ذکر هست؛ حکم مذکور، اختصاص به زمانی دارد که زن و مرد، هر دو می­ خواهند نماز بخوانند.

شایان ذکر هست؛ اگر بین مرد و زنی که برابر هم ایستاده ‌اند یا زن جلوتر از مرد ایستاده و نماز می‌ خوانند، دیوار یا پرده یا چیز دیگری باشد که عرفاً حائل و مانع و فاصل محسوب شود هر‌چند مانع از مشاهده نباشد و بتوانند همدیگر را ببینند، نماز هر دو صحیح هست.

همچنین اگر فاصله بین مرد و زن نمازگزار که برابر هم ایستاده ‌اند یا زن جلوتر ایستاده بیش از ده ذراع (۹) باشد یا عرفاً دو مکان محسوب شود، نماز هر دو صحیح هست و نیز اگر زن در حال نماز عقب ­تر از مرد بایستد أقلاً به مقداری که جای سجده او برابر جای دو زانوی مرد در حال سجده باشد، نماز هر دو صحیح هست.

حکم مذکور شامل همه انواع نمازها، نماز واجب و نماز مستحبی، نماز فرادی و نماز جماعت می­شود. همچنین در این حکم، فرقی بین مَحرم و نامحرم نیست. پس، این حکم در مورد زن و شوهر، برادر و خواهر و سایر محارم نیز جاری هست.

دقت به این نکته حائز اهمیّت هست که حکم مذکور شامل همه مکان­ها می­شود و فرقی بین منزل، مسجد، حرم و مشاهد مشرّفه نیست البتّه این حکم یک استثناء دارد و آن مورد هنگام شلوغی جمعیّت در مکّه مکرّمه هست که رعایت این مسأله لازم نیست و سایر اماکن به مکّه مکرّمه ملحق نیستند.

آیةاللَّه سیستانى: بنابر احتیاط لازم، زن باید عقب ‌تر از مرد بایستد و فرقى بین محرم و نامحرم نیست.

و، امّا این حکم، شامل حال اضطرار نمی­ شود. (۱۰)

آیةاللَّه وحید: باید بین مرد و زن در حال نماز، حداقل یک وجب فاصله باشد؛ ولى اگر زن برابر مرد یا جلوتر – در کمتر از فاصله ‌اى که ذکر شد بایستد و هر دو با هم وارد نماز شوند، باید نماز را دوباره بخوانند. (۱۱) نماز خواندن در فاصله کمتر از ده ذراع در غیر شهر مکّه مکروه هست.

لذا اگر زن برابر مرد یا جلوتر در کمتر از فاصله اى که ذکر شد بایستد و با هم وارد نماز شوند، باید نماز را دوباره بخوانند، و همچنین هست بنابر احتیاط واجب در صورتى که یکى زودتر از دیگرى به نماز بایستد.

شایان ذکر هست؛ در مسأله فوق، فرقی بین مَحرم و نامحرم نیست. پس، این حکم در مورد زن و شوهر، برادر و خواهر و سایر محارم نیز جاری هست.

بنابر این اگر بین مرد و زن که برابر هم ایستاده اند، یا زن جلوتر ایستاده و نماز مى خوانند، دیوار یا پرده یا چیز دیگرى باشد که یکدیگر را نبینند، نماز هر دو اشکال ندارد، اگر چه بین آن‌ها کمتر از فاصله اى که قبلا ذکر شد، باشد. (۱۲)

 

 

 

اشتراک در شبکه اجتماعی

گوگل پلاس فیسبوک تویتر لینکدین دیگ کلوب فیسنما