به گفته افکارنیوز،

آزمایش و امتحان یکی از سنت های الهی هست که خداوند در تاریخ و جهان خلقت قرار داده هست و هیچ انسان و قومی از اینکه مورد امتحان الهی قرار گیرند استثنا نشده هست. خداوند انسان ها را با شیوه ها و ابزار های گوناگون می آزماید؛ این امتحان گاهی با امور خیر و موافق با طبع انسان هست و گاهی با ناملایمات و سختی ها و رنج ها هست، چنانچه خداوند نیز در بعضی آیات به این دو نوع ابتلا(از طریق خیر و از طریق شر) اشاره کرده هست :«وَنَبْلُوکُمْ بِالشَّرِّ وَالْخَیْرِ فِتْنَةً»[۱]، « وَبَلَوْنَاهُمْ بِالْحَسَنَاتِ وَالسَّیِّئَاتِ»[۲]

 در اینجا به بررسی و توضیح آیاتی که در آنها به این نوع ابتلائات اشاره شده می پردازیم:

۱٫مال و فرزند و نعمت های دنیا: « الْمَالُ وَالْبَنُونَ زِینَةُ الْحَیَاةِ الدُّنْیَا»[۳] خداوند در آیه ۱۸۶ سوره آل عمران مال و جان را وسیله ای برای آزمایش انسان دانسته، می فرماید: « لَتُبْلَوُنَّ فِی أَمْوَالِکُمْ وَأَنْفُسِکُمْ… وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ ذَلِکَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ»[۴]مال از این جهت می تواند برای شخص متمکن و برخوردار وسیله امتحان باشد که معلوم شود با حقوق خدا و اولیای او و مردم در مال خود چگونه رفتار می کند. فرزندان نیز از اینرو می توانند وسیله امتحان باشند که پدر و مادر در اثر محبت مفرط به آنها در صدد جمع اموال برای ایشان برآمده و از انجام وظایف مالی خود بازمانده، گرفتار معصیت الهی می شوند.

۲٫خوف: خداوند انسان ها را به طور حتم با ترس می آزماید« وَلَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَیْءٍ مِنَ الْخَوْفِ…وَبَشِّرِ الصَّابِرِینَ»[۵] در جنگ احزاب مسلمانان هنگام رویارویی با دشمنان خیره و جانهای آنها به لب رسید. خداوند از این حالت ایشان به امتحان یاد کرده هست: « إِذْ جَاءُوکُمْ مِنْ فَوْقِکُمْ وَمِنْ أَسْفَلَ مِنْکُمْ وَإِذْ زَاغَتِ الْأَبْصَارُ وَبَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَنَاجِرَ… هُنَالِکَ ابْتُلِیَ الْمُؤْمِنُونَ وَزُلْزِلُوا زِلْزَالًا شَدِیدًا وَتَظُنُّونَ بِاللَّهِ الظُّنُونَا»[۶]

۳٫ گرسنگی: « وَلَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَیْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ…»[۷]از غلبه گرسنگی بر مسلمانان در ابتدای مهاجرت ایشان به مدینه به عنوان نمونه ای از این امتحان یاد شده هست.

۴٫کاهش اموال ،جانها و محصولات:« وَلَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَیْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنْفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِینَ»[۸] از دست دادن دوستان و بستگان بر اثر مرگ و نیز مصائب جسمی چون بیماریها و جراحت ها از مصادیق امتحان با جان به شمار آمده هست.

۵٫تفاوت افراد در برخورداری از کمالات و امکانات: « وَهُوَ الَّذِی جَعَلَکُمْ خَلَائِفَ الْأَرْضِ وَرَفَعَ بَعْضَکُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَاتٍ لِیَبْلُوَکُمْ فِی مَا آتَاکُمْ»[۹]« وَکَذَلِکَ فَتَنَّا بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لِیَقُولُوا أَهَؤُلَاءِ مَنَّ اللَّهُ عَلَیْهِمْ مِنْ بَیْنِنَا»[۱۰] بعضی انسان ها در این آزمون به کمالاتی که به دیگران داده شده حسد می ورزند. گفتنی هست که اختلاف شرایع و نقص و کمال آنها نیز مایه امتحان پیروان ادیان آسمانی هست،[۱۱] به این معنا که هر شریعتی که توسط پیامبر بعدی آورده می شود ، ناسخ شریعت سابق هست و این اختلاف در شرایع به واسطه گذشت زمان و تن دادن به شریعت سابق و تبعیت نکردن از حق و پیامبر جدید بوجود آمده هست و همین موضوع مایه آزمایش پیروان شرایع هست.[۱۲] چنانچه در این آیه به آن اشاره شده هست: «لِکُلٍّ جَعَلْنَا مِنْکُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجًا وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَعَلَکُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَکِنْ لِیَبْلُوَکُمْ فِی مَا آتَاکُمْ»[۱۳]

۶٫ جهاد: جهاد با دشمنان از ابزارهای آزمایش مومنان هست که از نظر قرآن راه بهشت بدون پیمودن آن هموار نمی شود. « أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَلَمَّا یَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِینَ جَاهَدُوا مِنْکُمْ»[۱۴] جهاد از جهات گوناگون می تواند وسیله ای برای امتحان باشد؛ گاهی از جهت تحمل دشواری ها و مشقت های نبرد یا از جهت از دست رفتن و شهادت گروهی از هم رزمان و زمانی از جهت شکست و تاخیر در دستیابی به پیروزی یا حتی از این جهت که پیروزی بدست آمده ممکن هست باعث غرور شود.

۷٫ فرمان به لزوم وفای به عهد و پیمان :در آیات ۹۱-۹۲ سوره نحل خداوند بعد از آنکه به مومنان فرمان می دهد تا به عهد و پیمان خویش پای بند بوده و آنرا نشکنند، تاکید می کند این امر چیزی هست که مومنان با آن آزموده می شوند:« وَأَوْفُوا بِعَهْدِ اللَّهِ إِذَا عَاهَدْتُمْ وَلَا تَنْقُضُوا الْأَیْمَانَ بَعْدَ تَوْکِیدِهَا … إِنَّمَا یَبْلُوکُمُ اللَّهُ بِهِ وَلَیُبَیِّنَنَّ لَکُمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ مَا کُنْتُمْ فِیهِ تَخْتَلِفُونَ»[۱۵]

۸٫امهال و تاخیر در عذاب: ممکن هست قومی مستحق عذاب باشد، اما خداوند عذاب آنها را تاخیر اندازد تا به این وسیله فرصتی جهت توبه به ایشان بدهد و یا با ابهام در زمان نزول عذاب آنها را بیازماید: « وَإِنْ أَدْرِی لَعَلَّهُ فِتْنَةٌ لَکُمْ وَمَتَاعٌ إِلَى حِینٍ» و من نمی ‏دانم شاید این ماجرا آزمایشی برای شماست، و بهره گیری تا مدتی (معین) .[۱۶]

شایان ذکر هست که قرآن کریم این نکته را یادآور شده هست که انسان با یاد مبدأ و معاد و صبر و پایداری در برابر امتحان می تواند سربلند و موفق از امتحان بیرون بیاید.[۱۷] در تفسیر خواجه عبدالله انصاری آمده هست: «مثال ربانی از حضرت ربوبیت آن هست که بلا از درگه ما خلعت دوستان هست ، هرکه در مقام دوستی بر اغیار مرتبتی جوید ، در بوستان نزهت دوستان ،گُل بلا بیشتر بوید.»[۱۸] باری گذراندن دوران زندگی همراه با امتحان های گوناگون هست. آنچه عبور از این دوره را با موفقیت همراه می سازد، تقویت ایمان، خودسازی، تمرین برای تحمل سختی ها و توجه به مرحله آخرت هست.[۱۹]

پی نوشت:

[۱] . و ما شما را با بدی ها و نیکی ها آزمایش می ‏کنیم. انبیا،۳۵

[۲] . و آنها را به نیکی ها و بدی ها آزمودیم… .اعراف،۱۶۸

[۳] . مال و فرزندان، زینت حیات دنیا هستند. کهف،۴۶

[۴] . بطور مسلم در اموال و نفوس خود آزمایش می‏ شوید … و اگر استقامت کنید و تقوی پیشه سازید (شایسته تر هست) زیرا اینها از کارهای محکم و قابل اطمینان هست.

[۵] . قطعا همه شما را با چیزی از ترس و … آزمایش می ‏کنیم و بشارت ده به استقامت کنندگان. بقره،۱۵۵

[۶] . به خاطر بیاورید زمانی را که آنها از طرف بالا و پائین (شهر) شما وارد شدند (و مدینه را محاصره کردند) و زمانی را که چشمها از شدت وحشت خیره شده بود، و جانها به لب رسیده بود، و گمانهای گوناگون بدی به خدا می‏ بردید! در آنجا مؤ منان آزمایش شدند و تکان سختی خوردند. احزاب،۱۰-۱۱

[۷] . قطعا همه شما را با چیزی از ترس، گرسنگی و … آزمایش می‏ کنیم و بشارت ده به استقامت کنندگان. بقره،۱۵۵

[۸] . قطعا همه شما را با چیزی از ترس، گرسنگی، زیان مالی و جانی، و کمبود میوه‏ ها آزمایش می ‏کنیم و بشارت ده به استقامت کنندگان.بقره،۱۵۵

[۹] . و او کسی هست که شما را جانشینان (و نمایندگان خود) در زمین قرار داد، و بعضی را بر بعض دیگر، درجاتی برتری داد تا شما را به آنچه در اختیارتان قرار داده بیازماید.انعام،۱۶۵

[۱۰] . و این چنین بعضی از آنها را با بعض دیگر آزمودیم (توانگران را به وسیله فقیران) تا بگویند آیا اینها هستند که خداوند از میان ما (برگزیده و) بر آنها منت گذارده. انعام،۵۳

[۱۱] . دائره المعارف قرآن کریم، مرکز فرهنگ و معارف قرآن، بوستان کتاب،۱۳۸۲،ج۴،ص۲۷۱-۲۷۳

[۱۲] .سنت های اجتماعی الهی در قرآن، احمد مرادخانی تهرانی،مرکز جهانی علوم اسلامی، ۱۳۸۶،ص۲۳۹

[۱۳] . ما برای هر کدام از شما آئین و طریقه روشنی قرار دادیم و اگر خدا می‏خواست، همه شما را امت واحدی قرار می ‏داد ولی خدا می‏ خواهد شما را در آنچه به شما بخشیده بیازماید.مائده،۴۸

[۱۴] . آیا چنین پنداشتید که شما (تنها با ادعای ایمان) وارد بهشت خواهید شد در حالی که هنوز خداوند مجاهدان از شما و … را مشخص نساخته هست؟ آل عمران، ۱۴۲

[۱۵] . هنگامی که با خدا عهد بستید به عهد او وفا کنید، و سوگندهایتان را بعد از تاکید نشکنید … خدا می خواهد شما را با این وسیله آزمایش کند و روز قیامت آنچه را در آن اختلاف داشتید برای شما روشن می سازد. نحل،۹۱-۹۲

[۱۶] . انبیاء،۱۱۱

[۱۷] .دائره المعارف قرآن کریم، مرکز فرهنگ و معارف قرآن، بوستان کتاب،۱۳۸۲،ج۴،ص۲۷۳-۲۷۴

[۱۸] .کشف الاسرار و عده الابرار، احمد بن محمد میبدی، امیرکبیر، تهران، ۱۳۷۱، ج۷،ص۳۷۵

[۱۹] .امتحان، جواد محدثی، بنیاد پژوهش های اسلامی، مشهد،۱۳۸۴،ص۴۴

 

اشتراک در شبکه اجتماعی

گوگل پلاس فیسبوک تویتر لینکدین دیگ کلوب فیسنما